Özel Duçe Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi

AYAK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI

Ayaklarımız belki de vücudumuzda en önem vermemiz gereken; ancak en fazla ihmal edip önemsemediğimiz; vücudun bütün ağırlığını yere aktaran en son ve çok önemli bir organımızdır.

Ayaklar 3 bölümden oluşur;

• Arka (Topuk Kısmı)
• Orta
• Ön Kısım; Burada 5 adet parmak bulunur. Ayakta 26 kemik, 33 eklem, 107 değişik uzunluk ve açıda bağ, 19 kas ve tendon bulunmaktadır.

Ayağın ön kısmında parmak altlarından uzanan; transvers ark dediğimiz kemerle, ayağın iç orta kısmından boylu boyunca geçen longitudinal ark dediğimiz kemer bulunur.

YENİDOĞANDA AYAK

Yeni doğan bebekte ayaklar yaklaşık 7 cm uzunlunda, kıkırdak doku hakimiyetinde ve çok elastik yapıdadır. Doğuştan bir anomali yoksa sağlıklı bir ayakla doğan bebek oranları % 90–95 arasındadır. Aksi olduğu taktirde; bu saptanır saptanmaz mutlaka bir ortopediste, özellikle de çocuk ortopedistlerine yönlendirilmelidir.

Yeni doğanda, ortopedik bir sorun yoksa; kundak, sıkı sarma gibi hareketlerini engelleyici giyim tarzı ile ayak, bacak, kas, eklem, bağ gelişimi engellenmemelidir. Kesinlikle ilk yürüme dönemlerinde; hiçbir şey giydirmeden, kullanmadan, yalınayak yürütülmesine özen gösterilmelidir. Bu bebeğin ayak kaslarını kendi vücut mekaniğine uygun geliştirecektir.

ÇOCUKLARDA AYAK

Küçük çocuklarda ayakkabı seçimine çok önem vermek gerekir. Ayakkabı; yumuşak, hafif, esnek olmalıdır. Sert botlar kullanılmamalıdır. Ayrıca oturuşlarındaki normal dışı pozisyonlara izin verilmemelidir.(Ör: Dizler içe, ayaklar dışa doğru X bacak). Bunlar ayak mekaniğini bozmaktadır.

Çocukların ayak ağrıları ile ilgili şikâyetleri, çabuk yorulma, normal dışı pozisyonda yürüme dikkate alınmalı ve hekime danışılmalıdır. Çok ciddi bir özür yok ise; çoğunluk şikayetler düz tabanlığa bağlıdır; burada rasgele alınan tabanlık ve piyasada ortopedik bot adı altında satılan ayakkabıların hiçbir tedavi edici etkisi ve önemi yoktur. Gerekli öneri ve egzersizler çocuğa doktor ve fizyoterapisti tarafından verilmelidir.

ERİŞKİNDE AYAK

Ayak problemleri erişkinlerde; kadınlarda erkeklere göre @ daha fazla görülmektedir.
Nedeni de kullandığımız yüksek ince topuklardır. Bu seçim; gövde yükünün doğru dağılımını engellemektedir. Yük tamamen ayak ön kısmına aktarılarak ayak mekaniğinin bozulmasına neden olmaktadır.

Düz topuklar ve sıfır (0) topuklar da (Babet tarzı veya tam düz spor ayakkabılar, kesler) ayak problemini arttırıp sorun oluşturmaktadır.

*Mekanik sorun yarartmaması için AYAKKABI SEÇİMİ nasıl olmalıdır:

Ayakkabı alırken öncelikle kaliteli malzemeden üretilmiş (gerçek deri) ve ölçülü topuk yüksekliği olan (4 cm ) ayağın giyildiği anda direkt rahat ettiği bir ayakkabı tercih edilmelidir. Dar kalıp, sivri burun, çok sivri yüksek topuk, sentetik malzemeli ayakkabılar seçilmemelidir. Gerçek deri ve astarlar havalanmayı sağlıyacağı için ayakta ilgili cilt ve mantar gibi hastalıklara yol açmayacaktır. Ayakkabı alınırken; ayağın en şiş, gün sonu gibi bir saatinde alışveriş tercih edilmelidir ki ayak en ufak rahatsızlıgını size iletecektir. Ayakkabı ayağa ne dar ne de bol gelmelidir. Kişinin yaptığı işe uygun, günlük yaşam aktivitesine bağlı olarak ayakkabı seçilmelidir. Ayakkabılar arada değiştirilere kullanılmalıdır.

• Mekanik travmalar dışında; kisi yaşlandıkça, hayat boyunca ayaklar da şekil, büyüklük, cilt tipi, kemik yapı olarak değişmektedir. 40-50 yaş sonrasında ciddi bozulmalar gözlenebilir.

 

• Aşırı kilo alımı, hareketsizlik, egzersiz yapmamak, bağ doku, kaslar ve kemiklere taşıyacağından daha fazla yük vererek ayaklara ciddi sorunlar yükler.

• Ayrıca sistemik hastalıkların oluşturduğu sinir ve dolaşımla (damar sistemi) ilgili problemler ayakta karşımıza çıkabilir. Ayaktaki sinirlerde gördüğümüz bası ve etkilenmelerde, Duyu (his) ve motor (hareket) kayıplar ortaya çıkmaktadır.

Dolaşımla ilgili sorunlardada ayakta ciddi bir beslenme bozukluğu oluşarak; kişi ayak-bacak kayıplarına kadar gidebilmektedir.

ÖR:Diyabet-şeker (Diabetes Mellitus) hastalığına bağlı ayak problemleri

C1-DİYABETLİ AYAK : Kan şekeri yüksek olan diabet hastalarında, ayakta his, duyu kaybı görülme riski çok yüksektir. Bundan dolayı da ayakta oluşan kesi, batma, vurma, çürüme, ağrı, ısı gibi değişik hisleri algılayamazlar. Yara kapanmaları da bu hastalarda çok geç olacağından bu hastalarda koruma ve gözlem önemli bir yer tutacaktır. Dolaşım problemlerinden ötürü diyabetli ayak ve bacak beslenme sorunu yaşayarak karşımıza ödem, ağrı, polinöropati (his kaybı) olarak çıkmaktadır.

Tedavi olarak ta; Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon merkezlerinde bandaj, buz, jobs (basıncı ve dolaşımı dengeleyici alet) gibi cihazlarla tedavi, uygun varis çorapları, tabanlıklar ve özel ölçü ile kişiye özel yapılan ortopedik ayakkabı kullanımı önerilmektedir.

C2-DOLAŞIM BOZUKLUKLARI: Dolaşım bozukluklarına bağlı ayaklarda görülen varis, yanma ve üşüme gibi patolojik duygular, renk ve ısı değişikliklerinde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon merkezlerinde zıt banyo önerileri, özel egzersizler, jobs ve özel akım uygulamaları, varis çorabı kullanımıyla yüz güldürücü sonuçlar alınmaktadır..

• Aşırı zorlamalar, yırtılmalar,burkulmalar, travmalar, spor yaralanmaları sonucu oluşan ayak problemleri.

 

 

D1: İNATÇI AYAK BİLEĞİ SENDROMU: Israrla tekrarlayan, kalıcı, daha çok sporla uğraşanlarda görülen; aşırı travmaya bağlı kalındığında oluşan bir sendromdur. Ayakta erken yaşta kireçlenmeye, eklem bozukluklarına ve fonksiyon kaybına neden olmaktadır.

D2: AYAK BİLEĞİ BAĞLARINDA VE KASLARINDA YARALANMALAR (STRAİN VE SPRAİNLER): Hareketsiz dönem sonrası yoğun egzersiz programına geçildiğinde gözlenir. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon merkezlerinde fizik tedavi uygulamaları ile tedavi edilebilirler.

D3: AYAKTA STRES KIRIKLARI: Daha çok balerinlerde ve buz pateni yapan kişilerde görülür. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon merkezlerinde rehabilite edilebilirler.

 

Ayak incinme ve sakatlanmalarında koruyucu öneriler ve ayak kaslarının kuvvetlendirilmesi (egzersizler), ilk etapta; kesinlikle buz uygulanması, sıcak su kullanılmaması, doğru pozisyonlama(Bandaj, yarım alçı, atel, destekler) önemlidir.

 

 

Bunlardan başka ayakta ikincil gelişen problemler de görülebilmektedir.

ÖRNEK:

• Felçlere bağlı gelişen düşük ayak problemi:FTR merkezlerindeki rehabilitasyon programı sonrası uygun cihazlama ile çözüm bulunabilir (FES, Walkaid, Ateller)
• Metobolik problemlere bağlı ellerde ve ayaklarda aşırı büyüme (Akromegali)

 

•  
  • Nasırlar, tırnak batmaları, mantarlar, buşonlar da ciddi ayak problemleri yaratabilmektedir. Ayak ve tırnak bakımı ve temizliğine azami özen gösterilmelidir. Tırnak bakımı ve kesiminde podiatristlere danışılmalıdır.

Ayaktaki renk – ısı değişikliklerine ve uygun süren ağrı hislerine dikkat edilmektedir.

 

• Çekiç parmak(Hummer Finger): Parmak eklemlerindeki aşırı çıkıntı ve nasır oluşumu sonrası parmakların aşağı bükülerek yük dağılımının ve anatomisinin bozulması durumudur. Tedavide çekiç parmak yastıkları önerilebilir.

Ayaklarda anormal kemik çıkıntıları görülebilir(Bunyonlar daktilitler) Bunlar içinde metatars yastıkları ve basınç gidericiler önerilebilir.

 

 

G) DÜZ TABANLIK (PES PLANUS): Taban çökmesi adı da verilen düz tabanlıkta tabanlıklar ve egzersizler önerilir.

 

Düz tabanlığın dereceside kişiden kişiye değişir.
Bunun için tabanlıklar kişiye özel olmalıdır.

Uygun olanı doktor ve Fizyoterapistiniz yönlendirecektir.

H) PENÇE AYAK (PES KAVUS): Düz tabanlığın aksine ayak tabanında olması
gereken çukurluk artmıştır. Tedavisinde tabanlık kullanımı ve egzersiz
uygulanması önerilmektedir.

 

 

 

• HALLUKS VALGUS: Ayak baş parmağının normal, kendi doğrultusunu değiştirerek 2. parmağa doğru gitmesi sonucu ortaya çıkan ağrılı, diğer parmakların da normal anatomik yapısını bozan ayak mekaniğini değiştiren bir sorundur. İlerlemiş aşamada ağrılıdır.Başparmağı yana, dışa açtıran kasın fonksiyon göremeyip, zayıflaması sonucu ortaya çıkar. Dar, sivri ayakkabılar birincil etkendir. Çoğunlukla bayanlarda görülür. Genetik olarak ta görülebilir.

 

• Gündüz ve gece ateli ayrı ayrı önerilir.
• Egzersizler ayrı bir önem tutar.
• En son cerrahi uygulama önerilebilir.

 

 

• HALLUKS RİJİDUS: Başparmağın hareketinin ileri derecede ağrılı ve kısıtlı olmasıdır.

• TOPUK DİKENİ (EPİN KALKANEİ): Topuğu destekleyen ayağın en büyük kemiği olan kalkaneusun alt kısmında oluşan kemik yapısındaki değişikliktir. Gözle bakıldığında bir farklılık görülmez. Tedavisinde topuk bölgesini destekleyen, ağrılı bölgedeki basıncı azaltan ve amortisör görevi gören özel tabanlıklar kullanılır. Ayrıca fizik tedavi uygulamaları ve ağrılı bölgeye yapılan lokal enjeksiyonlar da tedaviye yardımcıdır.

 

• PLANTAR FASİİT: Yürüme fonksiyonu sırasında topuğun arkasında veya yanlarında hissedilir. Zorlanma ve aşırı yüklenme sonucu ayak tabanındaki faysa (zar)’ nın topuğa yapıştığı bölgede iltihaplanması sonucu oluşur. Uygun fizik tedavi – rehabilitasyon programı ve desteklerle tedavi edilebilir.

 

(Tüm bu rahatsızlıklar sonrası uzun süre masa ve bilgisayar başında işi olan bireylerin ayaklarının altına desteklik ve yükselti almaları önerilir.)

M) ROMATİZMAL HASTALIKLAR: Romatoid artrit, reaktif artrit, gut gibi iltihaplı romatizmal hastalıklarda da ayak bileği ve ayak parmak eklemlerinde ileri derecede ağrılı şişlikler oluşabilmektedir. Bu hastalıkların tedavisinde bağışıklık sistemi üzerinden etkili olabilen ilaç kullanımı gerekli olabileceğinden mutlaka ağrılı ve şiş ayakların doktor tarafından değerlendirilerek doğru teşhisin konulması gereklidir.

Gut Hastalığında ayak başparmağı tutulumu

Romatoid Artrit Hastalığında ayak tutulumu

AYAK VE AYAKBİLEĞİ EGZERSİZ REHBERİ

Egzersizlerde amaç ayak mekaniğinin düzeltilmesi ve ayak kaslarının kuvvetlendirilmesidir.

 

1. Ayak bileğinizi şekilde görüldüğü gibi bir tabureye dayayarak önce ayağınızı sağa ve sola daha sonra yukarı ve aşağı doğru hareket ettirin.

 

1. Ayak bileğinizle önce saat yönünde daha sonra saat yönünün aksine daireler çizin.

 

1. Ayağınızla alfabenin harflerini çizin.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi bacağınızı düz uzatarak oturun. Ayağınızın altından bir havlu ya da çarşafı geçirerek kendinize doğru çekmeye çalışın. Bu egzersiz baldır kaslarınızı germek amacıyla yapılmaktadır.

 

1. Ayağınızın altına bir havlu serin. Topuğunuzu zeminden kaldırmadan ayak bileği ile içeri doğru hareket ettirmeye çalışın.
   

1. Yuvarlak küçük bir cismi ayağınız yardımı ile çeşitli yönlere hareket ettirin.

 

1. Ayağınızın altınndaki biir havluyu parmaklarınız yardımıyla geriye doğru toplamaya çalışın.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi bir basamakta durun. Yavaş bir şekilde topuklarınızı alçaltmaya çalışın.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi bir basamakta durun. Yavaş bir şekilde parmak ucunuzda yükselin. Daha sonra başlangıç pozisyonuna dönün.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi bir duvara karşı durun. Yaralanmış olan bacağınızı diziniz düz olacak şekilde arkada tutun. Gövdenizin dik pozisyonunu bozmayın. Öndeki dizinizi bükerek arkadaki baldır kaslarınızın gerilmesini sağlayın.

 

1. Önceki egzersizdeki pozisyonu alın. Arkadaki dizinizi de bükerek baldır kaslarınızın gerilmesini sağlayın.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi ayağınızın iç yanından bir terabant geçirin. Terabantı dış tarafta sabitleyin. Ayağınızı içe doğru hareket ettirmeye çalışın. 5 sn bekledikten sonra başlangıç pozisyonuna dönün.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi ayağınızın dış yanından bir terabant geçirin. Terabantı iç tarafta sabitleyin. Ayağınızı dışa doğru hareket ettirmeye çalışın. 5 sn bekledikten sonra başlangıç pozisyonuna dönün.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi ayağınızı bir tabureye dayayın. Ayağınızın altından geçirdiğiniz terabantı yukarı doğru çekmeye çalışırken ayağınızı aşağı doğru çekmeye çalışın. 5 sn bekledikten sonra gevşeyin.

 

1. Şekilde görüldüğü gibi ayağınızı bir tabureye dayayın. Ayağınızın üzerinden geçirdiğiniz terabantı karşıya sabitleyin. Ayağınızı yukarı doğru çekmeye çalışın. 5 sn bekledikten sonra gevşeyin.

 

Geçmis Ayların Konuları

• Ayak Sağlığı
• Ayaklarımız belki de vücudumuzda en önem vermemiz gereken; ancak en fazla ihmal edip önemsemediğimiz; vücudun bütün ağırlığını yere aktaran en son ve çok önemli bir organımızdır.
• Osteoartrit
• Romatizmal hastalıklar; kemik, eklem, kas ve bağ dokusundan oluşan kas-iskelet sisteminde ağrı ve/veya işlev bozukluğuna yol açan 100’den fazla hastalığa verilen isimdir. Halk arasında genellikle kireçlenme adıyla bilinen, tıp dilinde ise artroz, osteoartoz ya da dejeneratif eklem hastalığı olarak isimlendirilen osteoartrit ise, romatizmal hastalıkların en sık görülenidir. Osteoartrit, erişkinlerde fiziksel özürlülüğe yol açan en önemli nedenlerden birisidir. Özellikle hayatın ikinci yarısında yaşam kalitesini olumsuz etkileyen birincil nedendir. Ülkemizde yaklaşık 5 milyon kadar osteoartritli hasta olduğu tahmin edilmektedir.